Hop

De hop (Humulus lupulus) is een plant uit de hennepfamilie (Cannabaceae). Een stof uit de bloem van de vrouwelijke plant wordt met name gebruikt als bestanddeel van bier. De karakteristieke 'bellen' die in augustus/september aan de vrouwelijke plant groeien en haar bloemen zijn het deel waarvoor de plant gekweekt wordt. Deze hopbellen zijn ONBEVRUCHT, en bevatten de etherische olie die na koken een bittere smaak aan bier geven en een conserverende werking hebben.

De in verse hop voorkomende humulonen en lupulonen zijn slecht oplosbaar in water. De alfazuren uit de humulon veranderen als ze meer dan een uur gekookt worden van structuur. Hierdoor veranderen ze in verbindingen die het bier een bittere smaak geven. Daarom is het alfa hopbitterzurengehalte een belangrijk kwaliteitscriterium voor de hop. Hop met een hoog alfabitterzuurgehalte wordt bij het begin van het koken van de wort toegevoegd en kookt het de hele kookperiode van 5 tot 6 kwartier mee.

De oplosbaarheid van de alfahopbitterzuren is afhankelijk van de pH. Bij een pH van 4,4 bedraagt dit 20 mg per liter en bij een pH van 3,7 is dit nog maar 8 mg per liter. Daarom is het belangrijk de zuurgraad van de wort voor het toevoegen van de hop en het koken goed op peil te hebben.Gedurende het koken vindt isomerisatie plaats van de alfa-zuren in de humulonen; de niet bittere humulonen worden omgezet in bittere isohumulonen. Deze hebben ook een conserverende werking, en tevens zorgen deze stoffen voor een stevig schuim.

De beta-bitterzuren (lupulonen) zijn in feite het hoofdbestanddeel van de hopharsen. In structuur verschillen ze zeer weinig van de alfahopzuren. Alleen lossen ze moeilijker op in water. Ze zijn belangrijker voor het specifieke hoparoma en niet zozeer voor de bitterheid. Hoppen met hoge beta-bitterzuurgehalten worden vaak pas tegen het eind van het koken aan de wort toegevoegd of zelfs pas later als het jongbier staat te lageren. Dit pas na het koken toevoegen van de hop wordt dry-hopping genoemd.

De hopsoorten worden ingedeeld naar de hoeveelheid aanwezige alfa-hopbitterzuren. De bitterheid van het bier wordt uitgedrukt in iso-alfahopbitterzuren, eenheid: EBU (European Bitter Unit). 1 EBU staat ongeveer gelijk aan 1 mg alfabitterzuur per liter bier. Hoe hoger het EBU-getal, hoe bitterder het bier.

Bij een EBU van 5 tot 20 is het bier weinig bitter, tussen de 20 en 30 wordt het bier bitterig; van 30 tot 40 is het bier bitter en bij een EBU-getal hoger dan 40 is het bier zeer bitter. Normale pils heeft een bitterheid van tussen de 20 en 23 EBU.

Hop soorten

Hop Rassenlijsten

BitterHop rassen
RasEigenschappen[%] AlfazuurTypeVervanger(s)
Admiral Een Engelse bittere hop die in sommige Engelse ales gebruikt wordt. 13.5 - 16 Bitter Target, Northdown, Challenger
Apollo Staat bekend om buitengewoon hoge percentage alfa zuren, uitstekende behoud van alfa zuren tijdens opslag, lage CoH waarden voor een alfa soort, en resistentie tegen meeldauw. Deze nieuwe soort is het resultaat an een kruising in 2000 op de Golden Gate Roza Hop Ranches in Prosser, Washington, en is daar ongeslachtelijk vermeerderd. 20 - 21 Bitter
Brewer's Gold Engelse bittere hop ontwikkeld in 1919. Zowel Brewer’s Gold en Bullion zijn zaailingen van BB1 die in het wild te vinden is in Manitoba. Veel moderne alfa hopsoorten zijn ontwikkeld uit Brewer’s Gold. Heeft een harsachtig, kruidig aroma met sporen van zwarte bessen. 7.1 - 11.3 Bitter Northdown
Bullion Bittere hop soort. Een van de eerste soorten met en hoog alfa gehalte ter wereld. Amerikaanse hop soort gekweekt in England uit een wilde vrouwelijke plant uit Manitoa gekruist met een mannelijke hop plant. Vooral gebruikt voor het geven van de bittere smaak aan Stouts en donkere Ales. Deze op heeft een harsachtige/aards aroma en kan wat grof smaken. 6.5 - 9 Bitter Northern Brewer en Galena
Chinook Amerikaanse kruising tussen Petham Golding een USDA-geselecteerde mannelijke plant. Licht kruidig en dennenachtig. 12.0 - 14.0 Bitter Bitter: Eroica, Galena, Nugget. Aroma: Southern Cross, Sticklebract
Cluster Afstammend van selectie van Cluster hop, een oude Amerikaanse cultivar. Er word gesuggereerd dat deze soort afkomstig is van hybrides van varianten die geimporteerd zijn door Nederlandse en Engelse kolonisten en inheemse mannelijke hop planten. Ook bekend als Golden Cluster, gebruikt als de enige bittere hop in het bekende Queensland, Australia beer XXXX Gold en XXXX Bitter. Biedt een zwarte bessen aroma/smaak. 5.5 - 8.5 Bitter Brewer’s Gold
Columbus Hoogproductieve, hoge alfazuren Amerikaanse bittere hop. Ook bekend onder de handelsnaam Tomahawk. Een van de “Three Cs” samen met Cascade en Centennial. Zoals die andere soorten is dit soort met een citrus achtige licht houtige smaak/aroma. 14 - 17 Bitter Bitter: Nugget en Chinook. Aroma/smaak: Cascade, Centennial
Eroica Sterk smakende bittere hop gebruikt in tarwe bieren. 9.0 - 12.0 Bitter Galena, Nugget, Olympic
Galena Amerikaanse bittere hop soort ontwikkeld uit Brewer’s Gold via open bestuiving in de staat Idaho. 12.0 - 14.0 Bitter
Hallertau / Hallertauer Mittelfrueh Originele soort die gebruikt werd voor pils. Genoemd naar Hallertau of de Holledau regio in centraal Beieren. Door ziektegevoeligheid hoofdzakelijk vervangen door Hersbruecker in 70-er en 80-er jaren. 3.5 - 5.5 Bitter Mt. Hood, Liberty
Magnum Een bittere hop variant gekweekt in 1980 in Huell, het Duitse Hop Onderzoeks Instituut uit de Amerikaanse varieteit Galena en de Duitse mannelijke hop 75/5/3. 10.0 - 12.6 Bitter
Millennium Bittere varieteit ontwikkeld uit Nugget en met vergelijkbare eigenschappen. 15.5 Bitter
Newport Recent ontwikkeld Amerikaanse bittere hop soort met een hoog alfa zuur gehalte. 10.0 - 17.0 Bitter
Nugget Bloemig, harsachtig aroma en smaak. Voornamelijk in gebruik als bittere hop. 12.0 - 14.0 Bitter Galena, Olympic
Pacific Gem Bittere hop uit Nieuw Zeeland met een hoog gehalte aan alfa zuren. Meestal organisch geteeld. Houtachtige en fruitige smaak (aardbeien). 14 - 16 Bitter Fuggle
Pride of Ringwood Berucht Australische hopsoort. Voor het eerst gebruikt in 1965. Destijds was het de hopsoort met het hoogste gehalte aan alfazuren ter wereld. Veelvuldig in gebruik voor de productie van Australische bier en pils. Intens houtig, aards en kruidig aroma. Kan wat grof smaken. 7.0 - 10.0 Bitter Pacific Gem, Cluster, Northern Brewer
Satus Een vrij recente bittere hop variant. 12.5 - 14.0 Bitter
Simcoe Amerikaanse variant met hoog gehalte aan alfa zuren. Gelanceerd in 2000. Zowel gebruikt als bittere hop variant als voor het later toevoegen van een uitgesproken aroma en smaak. 12.0 - 14.0 Bitter
Summit Soort met een zeer hoog gehalte aan alfazuren. Bruikbaar voor gerstwijn, donker bier en de zogeheten India Pale Ales. 17 - 19 Bitter
Target Engels hop gekweekt uit Kent Goldings met een gemiddeld tot hoog percentage alfazuren. 9.5 - 12.5 Bitter Fuggle, Willamette
Tomahawk Handelsnaam voor Columbus. 14 - 18 Bitter
Warrior Nieuwe Amerikaanse bitter hop variant, populair bij telers en brouwerijen. 15 - 17 Bitter

AromaHop rassen
RasEigenschappen[%] AlfazuurTypeVervanger(s)
Ahtanum Een Amerikaanse aroma hop ontwikkeld door Yakima Chief Ranches, vergelijkbaar met Cascade. 5.7 - 6.3 Aroma
Cascade Zeer succesvolle en gevestigde Amerikaanse aroma hop ontwikkeld doot de Oregon State University’s kweekprogramma uit Fuggle en Serebrianker (Russische variant). Pas in 1972 beschikbaar gekomen voor teelt. Geeft de karakteristieke citrus/grapefruit smaak aan Sierra Nevada Pale Ale. Een van de “Three C’s” samen met Centennial en Columbus van de Cascade serie. 4.5 - 6.0 Aroma Centennial en Columbus (deze soorten hebben wel een hoger alfazuur gehalte)
Centennial Amrikaanse aroma hop gekweekt in 1974 en vrijgegeven voor teelt in 1990. Vergelijkbaar met Cascade en Chinook. Een van de “Three Cs” samen met Cascade en Columbus. 9.5 - 11.5 Aroma
Crystal Een Amerikaanse triploide varieteit ontwikkeld in 1993 uit Hallertau, Cascade, Brewer’s Gold en Early Green. Is kruidiger dan Hallertau (kaneel, zwarte peper, en nootmuskaat). 3.5 - 5.5 Aroma elke Hallertau varieteit, Mt. Hood, Liberty
First Gold Engelse dwerg hop. Een kruisbestuiving tussen de Whitbread Golding varieteit en een dwerg mannelijke hopplant. 6.5 - 8.5 Aroma een mengsel van East Kent Goldings en Crystal (voor de kaneel smaak)
Fuggles Belangrijke Engelse hop aan het eind van de 19e eeuw ontwikkeld. Meer aards en minder zoet dan Kent Goldings. 4 - 5.5 Aroma Willamette
Glacier Afstammeling van Fuggle bezit een laag cohumulone gehalte. 5.5 Aroma Eroica, Nugget, Olympic
Goldings Traditioneel en zeer populair Engels aroma hop. Ontwikkeld voor 1790. Wijd verbreid soort. Word East Kent Goldings genoemd wanneer het geteeld word in Kent, Kent Goldings wanneer geteeld word in midden-Kent, en Goldings wanneer het elders geteeld word. Heeft over het algemeen een soepele, zoete smaak. Elk type Goldings kan een ander type Goldings vervangen (bijvoorbeeld: Styrian Goldings for East Kent Goldings etc). 4 - 5.5 Aroma xx-Goldings
Greenburg American hop die voorkomt in zuidelijke Idaho. Vooral gebruikt in microbrews. 5.2 Aroma ?
Hersbrucker Edele hop soort gebruikt in Duitse lichte pils soorten. 3 - 5.5 Aroma Hallertau, Mt. Hood, Liberty, Spalt
Liberty Amerikaanse kruising tussen Hallertauer Mittelfrueh en valse meeldauw resistente mannelijke plant, ontwikkeld in 1983. Kruidig (kaneel), harsachtig, en licht zoetig. Aanbevolen voor Duits en Amerikaanse pils. 3.0 - 5.0 Aroma Mt. Hood, Hallertau, Crystal
Lublin In Polen geteelde Saaz, gebruikt in Poolse pils. Licht houtig en kruidig. ? Aroma Czech Saaz
Mount Hood Zachte Amerikaanse varieteit ontwikkeld uit Hallertau. Veelvuldig gebruikt in biersoorten waar alleen een subtiel hop aroma gewenst is zoals Duitse en Amerikaanse pils. Genoemd naar Mount Hood in Oregon. 5.0 - 8.0 Aroma Liberty, Hallertau, Crystal
Nelson Sauvin Nieuwe varieteit ontwikkeld in Nelson, Nieuw Zealand. Niet voor niets vernoemd naar de Sauvignon Blanc druif. 12.0 - 14.0 Aroma
Palisade Vrij recente Amerikaanse kruising van Tettnager en open bestuiving resulterend in een hop met een gematigde hoeveelheid alfazuur. 6.0 - 10.0 Aroma
Pilot Voorheen bekend als S24 (bijgenaamd Ros). Deze Engelse haag variant werd in 2002 officieel Pilot genaamd door Charles Faram & Co Ltd. Deze soort is resistent tegen de verwelkingsziekte, heeft een goed aroma en alfazuur verhoudingen. De soort kent een hoge opbrengst. 9.0 - 12.0 Aroma
Polnischer Lublin Pools: afwerkingshop. Een bron van het klassieke nobele aroma hoptype met een lange en sterke traditie. Algemeen word aangenomen dat dit een kloon is van Saaz. Mild aroma typerend voor de nobele aroma types. 3 - 4.5 Aroma Czech Saaz, Tettnang
Progress Engels hop met een hoog gehalte aan alfazuren. Ontwikkeld in de zestiger jaren als vervanger voor Fuggles. Vaak gebruikt in combinatie met Goldings. 5.0 - 7.0 Aroma
Saaz Genoemd naar de voormalige Oosterijkse stad Saaz. Sinds 1918 Zatec in het Tsjechisch. Edele hop soort die veelvuldig gebruikt word in de Bohemen. Bijvoorbeeld om smaak te geven aan Tsjechische pils soorten als Pilsner Urquell. Kaneel kruidig, aards van smaak. 3 - 4.5 Aroma Tettnanger, Ultra, Crystal
Santiam Amerikaanse hop soort met een gemiddeld gehalte aan alfazuren. Stamboom bevat Tettnang (moeder), Hallertau Mittelfrueh (grootmoeder) en Cascade (over grootmoeder). Genoemd naar de Santiam River in Oregon. 5.0 - 7.0 Aroma
Saphir Een nieuw ras hop die de Hallertauer Mittelfrueh varieteit gaat vervangen, die steeds bevattelijker voor ziektes en plagen is geworden. Beschikt over veel van de eigenschappen van de Hallertaur Mittelfrueh variant en is zeer geschikt als aroma hop. 2 - 4.5 Aroma
Select Duitse variant van Hallertauer en Spalt die ziekte resistent is. Geschikt voor pils en ontwikkeld in de vroege jaren negentig. 4.0 - 6.0 Aroma
Spalt Traditionele Duitse edele hop uit de Spalter regio ten zuiden van Nuremberg. Houtig aroma. 4.0 - 5.0 Aroma Hallertau varieteiten
Strisselspalt Franse aroma hop variant uit de Elzas. Vooral in gebruik voor heldere biersoorten. Heeft een bloemige, citroenachtige smaak. Vergelijkbaar met Hersbrucker. 3.0 - 5.0 Aroma Hallertau, Mt. Hood, Liberty, Hersbrucker, Southern Cross
Styrian Goldings Sloveense variant van Fuggles, maar vergelijkbaar met East Kent Goldings. Onder andere gebruikt in Engelse ales en Belgische sterke amber bieren. 4.5 – 6 Aroma East Kent Goldings
Tardif de Bourgogne Franse aromatische hopsoort, gebruikt in Europese pils. 3.1 - 5.5 Aroma
Tradition Gekweekt in 1991 uit Hallertau Mittelfrueh door het Huell Hop Research Institute in Duitsland met als doel resistentie tegen ziektes. Grassig zoals Hallertau maar makkelijker te telen. 5.0 - 7.0 Aroma
Ultra Een triploide aroma hop cultivar, onstaan in 1983 uit een kruising tussen de colchicine geinduceerde tetraploid Hallertau mf (USDA 21397) en de diploide Saazer afgeleide mannelijke genoom (USDA 21237m). Ultra is een half zuster van Mount Hood, Liberty en Crystal. De genetische samenstelling is 4/6 Hallertau Mf, 1/6 Saazer, en 1/6 onbekend. Deze cultivar is vrijgegeven voor commercieel gebruik in maart 1995. De soort heeft een peperig, kruidig aroma vergelijkbaar met Saaz. 4.5 - 5.0 Aroma Crystal, Saaz, Tettnanger.
Vanguard Amerikaanse kruising ontwikkeld uit de Hallertau in 1982. 5.5 - 6.0 Aroma
Willamette Populaire Amerikaanse doorontwikkeling in 1976 van de Engelse Fuggle. Genoemd naar Willamette Valley, een gebied waar veel hop geteeld word. Qua karakter vergelijkbaar met Fuggle, maar met meer fruit en bloemige smaak. Word gebruikt in Engelse en Amerikaanse ales. 4.0 - 6.0 Aroma Fuggle

DubbelHop rassen
RasEigenschappen[%] AlfazuurTypeVervanger(s)
Amarillo Populaire Amerikaanse gemiddelde alfazuur variant ontwikkeld door Virgil Gamache Farms eind 20e eeuw. Ook bekend als VGX001, het nummer van de stam. 8 - 11 Dubbel
Challenger English hop geintroduceerd in 1972. Zeer populaire dubbel hop in vooral Engelse ales. 6.5 - 8.5 Dubbel East Kent Goldings, Phoenix, Styrian Goldings, British Columbian Goldings
Citra Nieuwe Amerikaanse variant. Kruising tussen Hallertauer Mittelfrueh, U.S. Tettnanger, East Kent Golding, Bavarian, Brewers Gold en andere onbekende hopsoorten. Heeft een sterk citrus aroma en smaak. Nog een nieuwe variant die populair aan het worden is als dubbel hop. 10.0 - 12.0 Dubbel
Galaxy Nieuwe (2008) Australische soort met een hoog alfa zuur gehalte. dubbel triploide. Markant en uniek hop aroma te omschrijven als een combinatie tussen citrus en passievrucht. 14.9 Dubbel
Herald Een Engelse dubbel hop; zuster van Pioneer. 11.0 - 13.0 Dubbel Pioneer
Horizon Amerikaanse hop soort met hoog gehalte aan alfa zuur. Ontwikkeld in Oregon in 1970. Horizon and Nugget delen een ouder (#65009). 11.0 - 13.0 Dubbel
Northdown dubbel hop, in Engeland ontwikkeld in de zeventiger jaren. Familie van de Challenger en Target. Zeer harsachtig. 7.5 - 9.5 Dubbel Phoenix of een mengsel van Goldings en Brewers Gold
Northern Brewer Ontwikkeld in Engeland in 1934 via een kruising van een vrouwelijk hop van wilde Amerikaanse afkomst en een Engelse mannelijke hop plant. Geteeld in Europa en Amerika als een dubbel hop maar vooral in gebruik als een bittere hop in combinatie met ander hop soorten. Houtachtig/aards/fruitig aroma en smaak. 8.0 - 10.0 Dubbel Hallertau, Pride of Ringwood, Bullion
Perle Duitse dubbel hop. Vaak gebruikt in combinatie met ander hop soorten. Kruidig en licht bloemig/fruitig. 7 - 9.5 Dubbel Hallertau, Mt. Hood, Liberty
Pioneer Engelse hop soort, een zuster van de Herald. 8.0 - 10.0 Dubbel East Kent Goldings, Herald
Sterling Amerikaanse bloemige hop. Gelanceerd in 1998. Kruising tussen Saaz en Mount Hood qua karakter maar makkelijker te telen. 6.0 - 9.0 Dubbel
Tettnang Afkomstig uit Tettnang, een klein dorp in zuidelijke Baden-Wuerttemberg in Duitsland. Deze regio produceert aanzienlijke hoeveelheden hop en levert wereldwijd aan brouwerijen. Edele hopsoort vooral gebruikt voor heldere Europese pils soorten, soms in combinatie met Hallertau. 3.5 - 5.5 Dubbel Saaz, Crystal
Zeus Amerikaanse dubbel hop met een hoog gehalte aan alfazuren. 15.0 Dubbel Columbus/Tomahawk.

Storage

Both the alpha and beta acids are very susceptible to oxidation, especially at temperatures above freezing. Theoretical losses of alpha acids of up to 60% have been calculated for hops which are packaged and stored poorly. This is important because once alpha acids have been oxidized they can no longer be isomerized into iso-alpha acid, thus decreasing the hop's bittering potential. As stated above, oxidation components of beta acids contribute to bitterness, thus the bittering potential of oxidized hops may not decrease as much as is commonly thought. This does not, in any way, argue against storing hops well, since essential oils are dramatically and negatively altered by oxidation.

For these reasons, the "storageability" of each hop variety is sometimes provided, along with the alpha and beta acid levels, by the hop broker. This parameter is usually given as a percentage of the alpha acids present after 6 months at 20C. Some good storage hops (usually high alpha acid) lose only 15-20% of their alpha acids: Cluster and Galena are among the best. Most high quality aroma hops lose anywhere from 35-65% of their alpha acids unless anaerobic conditions and cold storage (0 degrC) are provided. This is why it is imperative for brewers to buy the freshest hops available and store them in the coldest environment available, usually the freezer. It is also important to package the hops properly, which means removing as much oxygen as possible and containing them in an oxygen barrier material.

Loose Hops

Advantages:

They are the most natural form of the ingredient. They float, which is good for siphoning out from under, and form a natural filter bed. When they are fresh,they beat all other forms in delivering the original hop compounds to the beer (processing hops alters the volatile hop compounds in many ways).

Disadvantages:

They float, so some contact with a still wort (as in dry hopping) is thought to be lost; this disadvantage is certainly arguable though, especially when it is considered that by using weighted hop bags, it is a non-issue. Since they are loose, exposure to air (oxygen) may be greater which could cause them to lose quality more quickly than the other forms of hops (note that this point is debatable). When stored in vacuum- sealed or CO2 or nitrogen purged Oxygen barrier bags or jars, this potential problem can be avoided. They are bulkier than other forms.

Pellets

Advantages:

Convenient to measure and may have better protection from air (another unproven assumption). They sink, so they get maximum contact in a still wort, as when used for dry hopping (may or may not be an advantage). If they are subsequently covered with dead yeast, wort contact is mostly lost, so careful timing is recommended when using them for dry hopping. They reportedly contribute 10% more alpha acids to the wort because of maximized surface area, so are a more efficient use of this relatively expensive ingredient. They are generally available in more varieties.

Disadvantages:

They sink and are powdered, so it is difficult to avoid them when siphoning. The extra processing of chopping and compressing negatively affects hop compounds.

Given the pros and cons listed, the choice of which form of hop to use in a certain application is up to the individual brewer and dependent upon the individual brewhouse. With some kettle arrangements (those using a hopback, for instance) loose hops can form a utilitarian filter bed. In others, the mass of loose hops can be a nuisance and soak up a large quantity of wort which is lost to the brewer. It should be noted that fresh, whole hops are available today from many sources, including mail-order nationwide (US) from companies such as Just Hops, Freshops, and HopTech, which may negate many of the advantages of processed hops.


Estimating Beer Bitterness

The simplest way to describe the bittering potential of a given hop sample is to use the International Bittering Unit (IBU).An IBU is defined as 1 mg/l of iso-alpha-acid in a solution. By estimating IBUs the brewer can get a rough approximation of the bitterness imparted into the beer by the hops. It is independent of batch size. The equations are commonly quoted from Jackie Rager's article in the "Zymurgy" Hops and Beer Special Edition published in 1990. Revised numbers and formulae have recently been presented by Glenn Tinseth and Mark Garetz, in separate works. Rager has been taken to task for not supplying enough background references, and not fully explaining how he got his numbers. In general, his utilization estimates are believed to be optimistic. Garetz has been accused of extrapolating scant laboratory information, and overgeneralizing because of it. His numbers have been labelled unrealistic on the pessimistic side. Tinseth has just presented a revised method and set of tables, and though they are thought to be quite accurate, they have not stood the test of time. The calculated numbers tend to fall in between Rager's and Garetz's. Note also that these are all estimates. Actual IBUs can be measured in a laboratory, but the average homebrewer has no access to such equipment. The Rager, Garetz, and Tinseth estimation methods exist.


Rager Method

%UTILIZATION = 18,11 + 13,86 * tanh((MINUTES - 31,32) / 18,27)

GA = (BOIL_GRAVITY - 1050)/ 200

IBU = (GRAMS_OF_HOPS * %UTILIZATION * %ALPHA * 1000) / Volume(liters)/( 1 + GA)


Jackie Rager's numbers have been used successfully by thousands of homebrewers and provide a consistent base with which to work. Note that the figures expressed as percent should be entered as decimal values in the formula (9% = 0.09). The GA factor could be questioned, as it is intuitively obvious that a gravity of 1.049 does not affect utilization exactly the same as a gravity of 1.000 (water).It is assumed (but not verified) that the utilization table is corrected for this assumption and/or the difference is small enough that it has little effect on the final bitterness of the beer.


Home.Historie
Icons..
...